Thuốc Nội Thua Ngay Trên Sân Nhà: Vì Sao Người Việt Vẫn "Sính" Thuốc Ngoại?
Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao thuốc sản xuất tại Việt Nam, dù chất lượng ngày càng cao và giá thành rẻ hơn, lại luôn lép vế trước thuốc ngoại? Đây là một nghịch lý đã tồn tại nhiều năm trên thị trường dược phẩm.
Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về câu chuyện "bụt chùa nhà không thiêng" này qua loạt bài phân tích sắc sảo của tác giả Phương Liên, để có cái nhìn toàn cảnh về những thách thức mà thuốc nội đang phải đối mặt.
[Hình ảnh: Các loại thuốc viên và vỉ thuốc]
Phần 1: Nghịch Lý "Bụt Chùa Nhà Không Thiêng"
Dù giá bán luôn cao ngất ngưởng và chất lượng khó kiểm soát, thuốc ngoại vẫn chiếm lĩnh thị trường Việt Nam trong nhiều năm. Câu hỏi làm thế nào để thuốc nội có được vị thế xứng đáng ngày càng trở nên cấp thiết.
Chất lượng tăng...
Theo khẳng định của lãnh đạo Bộ Y tế và các doanh nghiệp, ngành Dược Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc. Thuốc sản xuất trong nước hiện đã đáp ứng gần 50% nhu cầu phòng và điều trị bệnh của người dân.
Hiện nay, cả nước có 178 doanh nghiệp sản xuất thuốc, và hầu hết các nhà máy tân dược đều đạt tiêu chuẩn GMP-WHO (Thực hành tốt sản xuất thuốc của Tổ chức Y tế Thế giới). Nhiều doanh nghiệp còn đầu tư dây chuyền hiện đại đạt chuẩn GMP của châu Âu.
Nhờ đó, thuốc nội không chỉ đa dạng về dạng bào chế mà còn được xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như Đức, Pháp, Bỉ, Singapore...
...Nhưng thị phần lại giảm
Trớ trêu thay, dù chất lượng được nâng cao và giá cả cạnh tranh, lượng tiêu thụ thuốc nội lại có xu hướng giảm.
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Dược Việt Nam, giá trị thuốc nội so với tổng giá trị tiền thuốc sử dụng đã giảm từ 52,85% năm 2007 xuống còn 47,82% năm 2011.
Thống kê tại các bệnh viện công lập cũng cho thấy một thực trạng đáng buồn:
- Bệnh viện Trung ương: Tỷ lệ sử dụng thuốc nội chỉ chiếm 11,9%.
- Bệnh viện tỉnh/thành phố: Tỷ lệ là 33,9%.
- Bệnh viện tuyến huyện: Tỷ lệ cao hơn, đạt 61,6%.
Rõ ràng, càng ở tuyến trên, nơi điều trị các ca bệnh phức tạp, niềm tin vào thuốc nội càng giảm sút. Tại sao lại có nghịch lý này khi thuốc nội hoàn toàn có thể đáp ứng tốt nhu cầu điều trị?
Phần 2: Lép Vế Vì Tâm Lý "Sính" Ngoại
Dù thuốc "made in Vietnam" đã có mặt tại nhiều quốc gia trên thế giới, nhưng ngay tại sân nhà, nhiều người tiêu dùng vẫn một lòng tin tưởng thuốc ngoại.
[Hình ảnh: Người tiêu dùng đang chọn mua thuốc tại nhà thuốc]
Người dân vẫn chuộng thuốc ngoại hơn
Câu chuyện của chị Thu Phương (Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Khi con bị ốm, chị sẵn sàng chi 600.000 đồng cho một đơn thuốc toàn thuốc ngoại với hy vọng con sẽ nhanh khỏi hơn.
Chị chia sẻ: "Dùng thuốc ngoại tuy có đắt hơn nhưng có thể chất lượng tốt hơn, tác dụng nhanh hơn. Sức khỏe của cháu là quan trọng nhất, không thể so đo thuốc ngoại hay thuốc nội được."
Tâm lý này không chỉ của riêng chị Phương. Một dược sĩ tại Hà Nội cho biết, khi bác sĩ đã kê đơn thuốc ngoại, bệnh nhân thường nhất nhất mua theo. Thậm chí, khi được giới thiệu thuốc nội có cùng hoạt chất và giá rẻ hơn, nhiều người còn tỏ ra nghi ngại.
Thiếu thông tin và quan niệm sai lầm
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này là gì?
Theo TS. Lê Nhã Phương, Phó Tổng giám đốc Công ty Domesco, tâm lý "sính ngoại" của một bộ phận không nhỏ người dân là một trong những nguyên nhân chính. Nhiều người quan niệm thuốc đắt tiền mới là thuốc tốt, nhưng đây là một suy nghĩ hoàn toàn sai lầm.
Thuốc ngoại đắt hơn không chỉ vì chất lượng, mà còn vì các chi phí như sản xuất ở nước ngoài, vận chuyển, nhập khẩu, và đặc biệt là chi phí quảng cáo, marketing khổng lồ (thường chiếm tới 30% doanh thu). Trong khi đó, các doanh nghiệp dược trong nước bị khống chế chi phí này ở mức 10% doanh thu.
Vòng luẩn quẩn này khiến các doanh nghiệp Việt đã khó lại càng thêm khó, trong khi các công ty dược nước ngoài ngày càng có thêm kinh phí để tác động đến thị trường.
Phần 3: Khi Bác Sĩ Cũng "Quay Lưng"
Trong ngành y, bác sĩ là người có vai trò quyết định trong việc lựa chọn thuốc cho bệnh nhân. Thế nhưng, một bộ phận không nhỏ các y bác sĩ vẫn chưa thực sự tin tưởng và ưu tiên kê đơn thuốc nội.
Nghi ngại về chất lượng và thiếu bằng chứng khoa học
Ông Nguyễn Ngọc Hiền, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, khẳng định: "Tiêu chí đầu tiên khi lựa chọn thuốc phải là an toàn và hiệu quả, sau đó mới đến giá cả. Hiện nay, chất lượng của nhiều loại thuốc nội chưa ngang bằng với thuốc ngoại."
Các bác sĩ cho biết, họ cần những bằng chứng khoa học cụ thể như các nghiên cứu tương đương sinh học (chứng minh thuốc có tác dụng tương tự thuốc gốc phát minh) để có thể tự tin kê đơn. Tuy nhiên, những thông tin này từ các doanh nghiệp dược trong nước vẫn còn rất hạn chế.
Trong khi đó, các công ty dược nước ngoài lại thường xuyên tổ chức hội thảo, cung cấp tài liệu, tạo điều kiện cho cán bộ y tế tiếp cận thông tin về sản phẩm của họ.
Vấn đề nhức nhối mang tên "hoa hồng"
Một lý do "tế nhị" khác là câu chuyện hoa hồng kê đơn. Các công ty dược nước ngoài, với nguồn lực tài chính dồi dào, thường có những chính sách đãi ngộ hấp dẫn hơn cho bác sĩ, từ chiết khấu phần trăm cao đến những chuyến hội thảo kết hợp du lịch ở nước ngoài.
Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cũng từng thẳng thắn thừa nhận thực trạng này và khẳng định sẽ có những biện pháp chấn chỉnh để đảm bảo sự minh bạch trong ngành.
Sự thiếu kết nối và đồng thuận giữa ngành y và ngành dược đã tạo ra một khoảng trống lớn. Doanh nghiệp dược khẳng định thuốc của mình chất lượng, nhưng bác sĩ lại không đủ thông tin để tin tưởng, dẫn đến tình trạng người bệnh phải gánh chịu chi phí điều trị cao hơn một cách không cần thiết.
Phần 4: "Thiệt Đơn, Thiệt Kép" Trong Cuộc Cạnh Tranh Không Cân Sức
Các doanh nghiệp dược Việt Nam không chỉ đối mặt với tâm lý sính ngoại của người tiêu dùng mà còn phải chịu nhiều bất lợi từ chính sách quản lý.
Chính sách còn "dễ dãi" với thuốc ngoại
Theo các doanh nghiệp, quy trình để một loại thuốc ngoại vào Việt Nam tương đối đơn giản. Trong khi đó, các nhà quản lý lại chưa thể thẩm định được giá nhập khẩu (giá CIF) có bị kê khai cao hơn thực tế hay không.
Kết quả là, nhiều loại thuốc ngoại generic (thuốc sao chép khi thuốc gốc hết hạn bản quyền) có giá cao hơn hẳn thuốc nội dù có thể được sản xuất từ cùng một nguồn nguyên liệu và trên dây chuyền công nghệ không hề vượt trội.
Ngược lại, khi doanh nghiệp Việt Nam muốn xuất khẩu thuốc, họ phải tuân thủ những quy trình kiểm tra cực kỳ khắt khe từ nước sở tại.
- Thái Lan: Năm 2011 chỉ cấp phép nhập khẩu 26 loại thuốc.
- Việt Nam: Cùng năm, cho phép lưu hành khoảng 3.000 loại thuốc ngoại.
Sự chênh lệch này cho thấy một sự bất bình đẳng lớn, khiến thuốc nội bị "thiệt đơn, thiệt kép" ngay trên sân nhà.
Cần một hàng rào kỹ thuật công bằng
PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho rằng: "Vấn đề cần thiết hiện nay là phải xem xét việc hạn chế nhập khẩu những loại thuốc mà Việt Nam đã sản xuất được. Trường hợp nhập khẩu thì phải chứng minh được loại thuốc ngoại đó hơn hẳn về chất lượng và giá rẻ hơn."
Nếu không có một hàng rào kỹ thuật đủ mạnh và một cơ chế quản lý công bằng, các doanh nghiệp dược trong nước sẽ mãi mãi phải vật lộn trong cuộc cạnh tranh không cân sức.
Phần 5: Rắc Rối Từ Câu Chuyện Đấu Thầu Thuốc
Đấu thầu thuốc vào bệnh viện là con đường chính để thuốc nội tiếp cận người bệnh. Tuy nhiên, quy trình này vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong nước.
Khó kiểm soát tình trạng "hứng thầu"
Một trong những vấn đề lớn nhất là việc các bệnh viện được tự xây dựng tiêu chí mời thầu. Điều này có thể dẫn đến tình trạng một số bệnh viện cố tình đưa ra các tiêu chí kỹ thuật chỉ phù hợp với một sản phẩm cụ thể để "hứng thầu", khiến các doanh nghiệp khác dù có giá tốt và chất lượng đảm bảo vẫn bị loại.
Ngoài ra, Thông tư về đấu thầu thuốc vẫn chưa có cơ chế rõ ràng về việc ưu tiên sử dụng thuốc sản xuất trong nước và chưa có quy định ràng buộc trách nhiệm thanh toán của các cơ sở y tế.
Cần một cơ chế đột phá cho thuốc nội
Để giải quyết vấn đề này, các chuyên gia đề xuất cần có một cơ chế chính sách mạnh mẽ hơn để đưa thuốc nội vào bệnh viện:
- Quy định tỷ lệ sử dụng thuốc nội tăng dần trong kế hoạch đấu thầu của các cơ sở khám chữa bệnh.
- Thay đổi phương thức đấu thầu: Thay vì để mỗi bệnh viện tự đấu thầu, Bộ Y tế có thể đứng ra thương thảo giá với các doanh nghiệp để cung cấp thuốc cho toàn bộ hệ thống điều trị. Điều này vừa giúp tiết kiệm ngân sách, vừa đảm bảo giá cả thống nhất.
- Xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực như nhận hoa hồng, tham nhũng trong đấu thầu.
Chỉ khi có một cơ chế công bằng, minh bạch và ưu tiên hợp lý, thuốc nội mới có cơ hội phát triển và giành lại vị thế xứng đáng trên chính thị trường quê hương.
Nguồn: Tác giả Phương Liên - Baotintuc.vn
